Cách mạng 4.0 mang lại lợi ích cho các công ty, vậy còn các quốc gia?

Sử dụng các sáng tạo, cải tiến như một tiền đề cho sự phát triển của công nghệ số ở các nền kinh tế phát triển, có thể thấy khả năng cạnh tranh của các quốc gia nằm trong top đầu tỉ lệ thuận với các cải tiến. Ví dụ, gần như tất cả 10 quốc gia đứng đầu trong bảng Chỉ số Cạnh tranh Toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cũng đều đứng đầu trong bảng Chỉ số Đổi mới Toàn cầu của INSEAD và Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới.

Không ngạc nhiên khi các quốc gia xuất hiện trong top 10 của cả hai danh sách như Anh và Singapore là những nền kinh tế quốc gia được chấm điểm cao khi xét đến các yếu tố cấu thành tính cạnh tranh và chỉ số đổi mới. Các yếu tố này bao gồm cơ sở hạ tầng vững chắc, sự sẵn sàng về công nghệ, và lực lượng lao động được đào tạo tốt. Nhìn chung, các yếu tố này được coi như các viên gạch giúp xây dựng nên tính cạnh tranh và đổi mới.

Quy luật này cũng đúng khi áp dụng với các quốc gia có thu nhập thấp hay các nền kinh tế đang lên. Các quốc gia này thường xếp hạng thấp hơn ở các chỉ tiêu như cơ sở hạ tầng, sự sẵn sàng về công nghệ và giáo dục. Và theo đó, xếp hạng đổi mới của các quốc gia này cũng chỉ ngang tầm với xếp hạng về mức độ cạnh tranh của chúng.

Tuy nhiên, khi nhìn vào các minh chứng mang tính giai thoại về sự đổi mới, có thể thấy mọi việc không hẳn rõ ràng như thế. Nói một cách khác, có một số doanh nghiệp sử dụng các công nghệ tiên tiến và đã thực sự thành công và có tính cạnh tranh cao - tuy nhiên lại là ở các quốc gia có hiệu suất cạnh tranh thấp.

Phân chia kỹ thuật số đang gia tăng

Các nước đang phát triển như Kenya, Argentina, và Brazil có các doanh nghiệp địa phương đang tận dụng các mô hình kinh doanh đổi mới dựa trên các công nghệ tiên tiến. Kenya - thường được nhắc đến với cái tên “Silicon Savannah” - là quê hương của M-Pesa, một sản phẩm đã cách mạng hóa các ngành như ngân hàng và bán lẻ ở Châu Phi với việc sử dụng công nghệ số và di động. Tuy nhiên, Kenya cũng là một quốc gia đã chứng kiến sự tụt hạng về sức cạnh tranh của mình trong hai năm qua.

Tương tự, Argentina là quê hương của đa số những “con kỳ lân công nghệ” ở Châu Mỹ Latinh. Tuy nhiên, xếp hạng mức độ cạnh tranh của quốc gia này đã tụt từ vị trí 94 vào năm 2013 xuống vị trí 104 vào năm 2017. Brazil là nhà sản xuất máy bay phản lực khu vực lớn nhất thế giới và là một trong năm nhà sản xuất hàng đầu trên toàn cầu trong lĩnh vực công nghệ cao này. Nhưng xếp hạng cạnh tranh của Brazil đã tụt từ vị trí 48 trong năm 2013 xuống vị trí 81 trong năm 2017.

Ngay cả ở những nền kinh tế trưởng thành hơn, các doanh nghiệp đổi mới không thể được xem là dấu hiệu để đánh giá tính cạnh tranh của quốc gia. Hàn Quốc - nơi Samsung được coi là người đi đầu về đổi mới - đã bị giảm thứ hạng cạnh tranh trong vài năm quá, từ vị trí số 19 trong năm 2013 xuống vị trí thứ 26 mới đây. Trung Quốc là quê hương của 6 trong số 50 doanh nghiệp đổi mới thuộc danh sách Doanh nghiệp tốc độ (Fast Company) của năm 2017 vẫn gặp khó khăn để có thể lọt vào top 25 của bảng chỉ số cạnh tranh quốc gia.

Liệu khả năng cạnh tranh của nền kinh tế có quyết định khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp 4IR?

Ảnh: Deloitte

Như vậy có thể thấy rằng có một nhân tố khác ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của tất cả các nền kinh tế nói trên không phụ thuộc vào mức độ áp dụng cải tiến và đổi mới của các doanh nghiệp riêng lẻ: đó chính là môi trường kinh doanh. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc triển khai kinh doanh bao gồm từ chính sách lao động và lạm phát cho đến thuế hay tình trạng tham nhũng.

Đối với Trung Quốc và Hàn Quốc, chính sách lao động và chế độ quan liêu không hiệu quả là những yếu tố chính khiến cho việc kinh doanh tại các quốc gia này gặp nhiều thách thức. Đối với Braxin và Kenya, các trở ngại là tình trạng tham nhũng cùng với sự bất ổn về chính sách. Sự bất ổn về tiền tệ là nguyên nhân của sự không đảm bảo trong môi trường kinh doanh tại Trung Quốc và Argentina. Trong số các quốc gia này, chỉ có Hàn Quốc xuất hiện trong top 10 của khảo sát về điều kiện kinh doanh dễ dàng do Ngân hàng Thế giới tiến hành năm 2017 (tuy nhiên vẫn tụt một hạng so với năm 2016). Ngoài ra không có quốc gia nào trong số các nước kể trên lọt được vào đến top 50.

Vậy điều này có ý nghĩa gì? Nó cho chúng ta biết rằng ngoài kia có một số doanh nghiệp thực sự tuyệt vời, bằng cách nào đó đã có thể đổi mới và nâng cao khả năng cạnh tranh của mình mặc cho những trở ngại đến từ nền kinh tế quốc gia quê hương. Mặc dù đó là một câu chuyện tuyệt vời nhưng phải thừa nhận rằng nó không phải là một mô hình bền vững. Nhìn chung, các công ty đổi mới sẽ thúc đẩy cạnh tranh và sự cạnh tranh thúc đẩy các mô hình kinh doanh mới dựa trên các công nghệ tiên tiến và từ đó tạo ra thị trường mới.

Tuy nhiên khả năng cạnh tranh và sự đổi mới này chỉ có thể được mở rộng trên toàn nền kinh tế quốc gia thông qua các chính sách công thân thiện với kinh doanh như thuế thấp, quy định về lao động và kinh doanh hiệu quả và tham nhũng thấp; và các yếu tố giúp ổn định nền kinh tế như đồng tiền ổn định, thất nghiệp thấp, và chất lượng công ăn việc làm.

Bài học thực sự ở đây là: các doanh nghiệp đã và đang áp dụng các mô hình kinh doanh sáng tạo dựa trên các công nghệ 4IR tiên tiến đêu vẫn đang là các “học viên”. Huyết mạch làm nhiên liệu cho 4IR là một tư duy đột phá dựa trên các công nghệ rẻ và dễ tiếp cận - không nhất thiết phải là một môi trường kinh doanh thuận lợi hay đánh giá cao đối với yếu tố tạo nên khả năng cạnh tranh. Do vậy, các doanh nghiệp 4IR đổi mới dường như có khả năng vượt trội hơn các nền kinh tế quốc gia mà tại đó họ hoạt động. Tuy nhiên, với môi trường kinh doanh mạnh mẽ, sự thành công của các doanh nghiệp này hoàn toàn có thể chuyển hóa thành khả năng cạnh tranh của quốc gia.

(Theo: Diễn đàn kinh tế thế giới)