Ngày và thời gian: Chủ tịch của Ban kỹ thuật ISO TC 154 chia sẻ về dự thảo mới của ISO 8601

Đó là lí do vì sao vào năm 1988, ISO 8601 ra đời. Trong một tài liệu đơn nhất, Các phần tử dữ liệu và định dạng trao đổi - Trao đổi thông tin - Trình bày ngày và thời gian, được giới thiệu dưới một định dạng hết sức rõ ràng và dễ hiểu cho người dùng máy tính, giúp đảm bảo rằng các sự kiện quan trong diễn ra đúng giờ. Dù là lên lịch cho chuyến bay và giao thông công cộng; phát sóng sự kiện thể thao; quản lý các dự án quan trọng hay thiết lập một cách thức đáng tin cậy phục vụ trao đổi khối dữ liệu khổng lồ, ISO 8601 sẽ giúp mang lại những thay đổi to lớn.

Vì vậy, khi thấy Ban kỹ thuật TC 154 của ISO về Quy trình, phần tử dữ liệu và tài liệu trong thương mại, công nghiệp và hành chính đưa ra dự thảo cập nhật ISO 8601 vào tháng 12/2016, tôi đã rất ngạc nhiên. Kể từ thời điểm công bố bản hiện hành của tiêu chuẩn này, nghĩa là vào năm 2004, đến nay liệu có thể có thay đổi gì về ngày và giờ? Chẳng phải vẫn cứ là 24 giờ trong một ngày, 365 ngày (hơn một chút) trong một năm đó sao? Vậy tại sao lại cần một tiêu chuẩn quốc tế mới?

Để tìm kiếm câu trả lời cho các thắc mắc của mình, tôi quyết định trao đổi với Klaus-Dieter Naujok, Chủ tịch của Ban kỹ thuật ISO TC 154.

Klaus ở Bờ Tây nước Mỹ còn Ban thư ký trung tâm của ISO lại ở Geneva. Điều này gợi nhắc tôi lí do vì sao ngày và giờ lại có thể là một công việc mang tính phức tạp. May mắn cho tôi, và cho hàng triệu người khác, việc áp dụng ISO 8601 cho phép tôi chỉ đơn giản chọn lấy một thời điểm trên lịch của mình và để máy tính cá nhân gửi đi lời mời đã được điều chỉnh thời gian cho phù hợp. Và rồi buổi hẹn cũng đến. Đó là vào thời điểm cuối ngày ở chỗ tôi và là đầu ngày ở chỗ Klaus. Chúng tôi kết nối với nhau qua mạng và tôi đưa ra câu hỏi mà tôi vẫn suy nghĩ bao lâu nay: Ông vui lòng cho biết về những thay đổi trong ISO 8601 (làm ơn hãy nói theo cách mà tôi có thể hiểu được)?

“Vâng, thay đổi dễ thấy nhất đó là ISO 8601 sẽ có thêm phần thứ hai. Phần này quy định về những mở rộng đối với các quy tắc cơ bản được đưa ra trong phần 1. Anh có nhắc đến “ngôn ngữ thường nhật”…do ngày và giờ có liên hệ tới tất cả mọi người, hiện có rất nhiều các diễn đạt mà chúng ta không thể tìm được định nghĩa chung, ví dụ như: học kỳ, tam cá nguyệt, mùa xuân, mùa hè, mùa thu, mùa đông. Đối với các khái niệm thường nhật này, và với các câu hỏi như “khi nào thì một ngày bắt đầu hoặc kết thúc”, chúng tôi đã phát triển một cách trình bày mới.

Theo Klaus giải thích, DIS 8601-2 Các mở rộng cũng quy định về: cách nhóm các ngày lại với nhau, cách xác định khoảng ngày, cách thể hiện khoảng cách của các sự kiện lặp lại, cách xử lý đối với các giây xen kẽ. Tuy nhiên đó chưa phải là toàn bộ các thay đổi. Còn phải nói đến các bộ phận có sử dụng công nghệ. Chúng tôi nhận được yêu cầu từ những đối tượng đáng ngạc nhiên: nhà phả hệ, nhà thống kê, các cơ quan của chính phủ và Thư viện Quốc hội Mỹ!”

Vậy các đối tượng này có yêu cầu cụ thể gì? Cách thể hiện thời gian của họ có gì khác so với các đối tượng khác?

Vẫn theo Klaus: “ Cũng như các Tiêu chuẩn Quốc tế khác, ISO 8601 cần phải hữu dụng trong thế giới thực. Tất cả các thay đổi đã thực hiện đều dựa trên cơ sở các yêu cầu của người sử dụng ISO 8601, để phù hợp với thay đổi trong nhu cầu của họ.

“Đối với các sự kiện lịch sử hoặc những người đã ra đời và mất từ rất lâu, các thông tin thường không đầy đủ. Có thể ta biết được năm sinh của một người, nhưng ta không thể biết được tháng sinh của người đó. Do vậy cần thiết phải xây dựng một phương thức chính xác và nhất quán để xử lý các tình huống thiếu thông tin như vậy.”

Vậy là giờ đây chúng ta có nhiều cách sử dụng cách trình bày ngày tiêu chuẩn, ngay cả khi ta không biết ngày chính xác. Tôi ngẫm nghĩ về những lợi ích đối với các chuyên viên lưu trữ, các nhà sử học, các nhà khoa học thư viện và cố gắng tung cho Klaus một câu hỏi khó. Vậy đối với các ngày trước công nguyên, thời Ai Cập cổ đạivà tương tự như vậy thì sao? Những trường hợp này thì sử dụng định dạng bốn chữ số như thế nào?

“Ồ, cũng không phức tạp lắm. Chúng tôi giải quyết bằng cách thêm một dấu trừ (-) vào trước. Và tất nhiên, vì anh có đề cập đến định dạng năm 4 chữ số, tầm quan trọng của nó đã được thể hiện rõ kể từ Cuộc khủng hoảng Thiên niên kỉ [thời điểm đó, vào cuối những năm 1990, các máy tính sử dụng định dạng ngày hai chữ số không có khả năng phân biệt giữa năm 1900 và năm 2000 (hay với bất cứ năm có hai số không ở cuối nào, tất nhiên..)]. Nhưng anh có biết rằng thực tế Dự thảo ISO 8601 cho phép sử dụng các năm có nhiều hơn bốn chữ số?”

Không, tôi không biết điều đó đấy. Cũng khó mà hình dung được khi nào chúng ta cần đến điều đó. Trừ khi…anh đang nói đến tương lai rất xa?

“Chính xác!” Klaus đáp, “Có những nhà khoa học phải làm việc với các sự kiện trong tương lai, các nhà khí hậu học hay những người làm việc với những khoảng thời gian của thiên văn , những đối tượng như vậy có thể cần đề cập đến những sự kiện có thể xảy ra sau năm 10000.” Đó là về tính phù hợp với thì tương lai.

Tóm lại, Dự thảo ISO 8601 nhằm đảm bảo rằng Tiêu chuẩn Quốc tế cần thiết này sẽ tiếp tục phù hợp với thực tế của nhiều năm sắp tới. Để kết thúc bài phỏng vấn với Klaus, tôi cảm ơn anh và TC 154, chúc anh có một buổi sáng tốt lành, và viết lại ghi chú của mình trước khi ngày mới bắt đầu.

(Biên dịch theo bài viết củaBarnaby Lewis)